Poštovani čitaoci,

pred vama je prijevod i prepjev jedne od najsnažnijih i najutjecajnijih političkih kasida u islamskoj historiji. Njen autor je veliki andalužanski učenjak, pravnik i pjesnik, Ebu Ishak el-Ilbiri (umro 1067. god.).

Historijski kontekst:

Ova poema je direktno upućena Badisu ibn Habusu, tadašnjem vladaru Granade iz moćnog plemena Sinhadža. U to vrijeme, vladar je napravio kobnu grešku – za svog glavnog vezira i osobu od najvećeg povjerenja postavio je jevreja (Ibn Nagrilu). Ovaj vezir je vremenom prigrabio apsolutnu vlast, počeo ubirati nepravedne poreze, ponižavati muslimane i izrugivati se sa islamskim svetinjama, čime je direktno prekršio ugovor o zaštiti (zimmu).

Vidjevši poniženje u koje je zapao muslimanski narod, šejh Ebu Ishak el-Ilbiri piše ovu oštru, emotivnu i hrabru kasidu. On beskompromisno kritikuje vladara zbog njegove zaslijepljenosti i poziva ga na zaštitu Allahove vjere i časti muslimana. Njegovi stihovi su bili toliko prodorni da su podigli cijelu Granadu na noge i rezultirali svrgavanjem ovog nepravednog vezira 1066. godine.

Napomena o prijevodu:

Baš kao i prethodno djelo, i ovaj prepjev (očuvanje rime, tačnog značenja i stručne terminologije) je rezultat usmjerenog rada sa umjetnom inteligencijom. Prevođenje klasične andalužanske poezije spada u najteže prevodilačke poduhvate, a ovaj rezultat je još jedan dokaz do kojih granica preciznosti AI može doći kada se ispravno koristi.

Pročitajte i osjetite snagu ovih historijskih stihova:

Poruči Sinhadžima, svim njenim hrabrim ljudima,

ovozemaljskim lavovima i sjajnim mjesecima.

أَلا قُل لِصِنهاجَةٍ أَجمَعين * بُدورِ الزمانِ وَأُسدِ العَرين

Vaš je vladar posrnuo, veliku grešku napravio,

i tako oči dušmana svojih jako razveselio.

لَقَد زَلَّ سَيِّدُكُم زَلَّةً أقَرُّ بِها أَعيُنَ الشامِتين

Za svog pisara nevjernika on je uzeo,

a mogao je vjernika na to mjesto, da je htio.

تَخَيَّرَ كاتِبَهُ كافِراً * وَلَو شاءَ كانَ مِنَ المُسلِمين

Zbog njega Jevreji ojačaše i postaše gordi jako,

iako su bili poniženi, sad se ohole opasno i opako.

فَعَزَّ اليَهودُ بِهِ وَاِنتَخَوا * وَتاهوا وَكانوا مِنَ الأَرذلين

Ostvariše želje svoje i pređoše svaku mjeru,

ne osjećaju da im se propast bliži i da u nju srljaju.

وَنالوا مُناهُم وَجازوا المَدى * فَحانَ الهَلاكُ وَما يَشعُرون

Koliko je samo čestitih muslimana i iskrenih vjernika,

poniženo pred najgorim majmunom od svih mušrika.

فَكَم مُسلِمٍ فاضِلٍ قانِتٌ * لِأَرذَلِ قِردٍ مِنَ المُشرِكين

Nisu to oni postigli zbog svog truda i djela,

već im od nas stiže pomoć od koje snaga im je vrela.

وَما كانَ ذَلِكَ مِن سَعيِهِم * وَلَكِنَّ مِنّا يَقومُ المُعين

Zar se nije mogao ugledati na generacije rane,

na ispravne vladare i bogobojazne velikane?

فَهَلا اِقتَدى فيهُمُ بِالأُلى * مِنَ القادَةِ الخيرَةِ المُتَّقين

Koji su ih smještali tamo gdje im je mjesto pravo,

i vraćali ih na dno, da ne bi digli glavu.

وَأَنزَلَهُم حَيثُ يَستاهِلونَ * وَرَدَّهُم أَسفَلَ السافِلين

Kada bi među nas izlazili, poniznost su pokazivali,

prezir, sramotu i slabost uvijek bi očitovali.

وَطافوا لَدَينا بِإِخراجِهِم * عَلَيهِم صِغارٌ وذلٌّ وَهُون

Smetljišta bi čistili sa krpom u boji jasnoj,

koja im bješe odjeća na odori tamnoj.

وَقَمّوا المَزابِلَ عَن خِرقَةٍ * مُلَوَّنَةٍ لِدِثارِ الدَفين

Nisu omalovažavali naše velikane ni naše znanje,

niti su se uzdizali nad dobrim ljudima, kvareći im stanje.

وَلَم يَستَخِفّوا بِأَعلامِنا * وَلَم يَستَطيلوا عَلى الصالِحين

Niti su sa njima sjedili, jer su ugled kvarili,

niti su u povorkama sa najbližima jahali i marširali.

وَلا جالَسوهُم وَهُم هُجنَةٌ * وَلا واكَبوهُم مَعَ الأَقرَبين

O Badise, ti si čovjek bistar i jako pametan,

svojim mišljenjem pogađaš kao da je dokaz siguran.

أَباديسُ أَنتَ اِمرِؤٌ حاذِقٌ* تُصيبُ بِظَنِّكَ نَفسَ اليَقين

Pa kako ti promiču njihove ponižene glave,

koje po zemlji rogove svoje gordo i silno prave?

فَكَيفَ اِختَفَت عَنكَ أَعيانُهُم * وَفي الأَرضِ تُضرَبُ مِنها القُرون

Kako možeš voljeti one što iz bluda niču,

a oni te mrskim učiniše, pa te svi svjetovi pritišću?

وَكَيفَ تُحِبُّ فِراخَ الزِنا * وَهُم بَغَّضوكَ إِلى العالَمين

I kako će tvoj uspon do kraja stići ikada,

kada oni ruše sve ono što se mukotrpno zida i sklada?

وَكَيفَ يَتِمُّ لَكَ المُرتَقى * إِذا كُنتَ تَبني وَهُم يَهدِمون

Kako si se mogao osloniti na griješnika javna,

uzevši ga za bliskog druga, što je sramota glavna.

وَكَيفَ اِستَنَمتَ إِلى فاسِقٍ * وَقارَنتَهُ وَهُوَ بِيسَ القَرين

A Allah je u Svojoj objavi jasno poručio,

i na opasnost druženja s griješnicima upozorio.

وَقَد أَنزَلَ اللَهُ في وَحيِهِ * يُحَذِّرُ من صُحبَةِ الفاسِقين

Zato nemoj od njih sebi slugu uzimati,

već ih pusti, neka ih prokletstvo onih što proklinju prati.

فَلا تَتَّخِذ مِنهُمُ خادِماً * وَذَرهُم إِلى لَعنَةِ اللاعِنين

Od njihovog grijeha cijela zemlja već ječi i plače,

malo fali da se sa svima nama ne zatrese jače.

فَقَد ضَجَّتِ الأَرضُ مِن فِسقِهِم * وَكادَت تَميدُ بِنا أَجمَعين

Pogledaj svojim očima po njenim krajevima raznim,

naći ćeš ih kao pse odbačene i u srcima praznim.

تَأَمَّل بِعَينَيكَ أَقطارَها * تَجِدهُم كِلاباً بِها خاسِئين

Pa kako si ti jedini koji ih sebi približi i pripi,

dok su oni svugdje drugo samo protjerani i daleki?

وَكَيفَ اِنفَرَدتَ بِتَقريبِهِم * وَهُم في البِلادِ مِنَ المُبعَدين

A ti si vladar s kojim su svi bili zadovoljni javno,

potomak kraljeva slavnih što vladaše davno.

عَلَى أَنَّكَ المَلِكُ المُرتَضى * سَليلُ المُلوكِ مِنَ الماجِدين

Tebi pripada prednost među stvorenjima svima,

baš kao što pripadaš velikanima i prvim precima.

وَأَنَّ لَكَ السَبقَ بَينَ الوَرى * كَما أَنتَ مِن جِلَّةِ السابِقين

Kada sam boravio u Granadi i gledao stvari,

vidio sam kako se oni s njome poigravaju kao gospodari.

وَإِنّي اِحتَلَلتُ بِغَرناطَةٍ * فَكُنتُ أَراهُم بِها عابِثين

Zauzeli su je i njene poslove u svoje ruke uzeše,

pa svakom prokletniku po jedno bitno mjesto dadeše.

وَقَد قَسَّموها وَأَعمالَها * فَمِنهُم بِكلِّ مَكانٍ لَعين

Oni su ti koji poreze i harače sada kupe,

i sve što stignu halapljivo grizu, i krše i ljupe.

وَهُم يَقبِضونَ جِباياتِها * وَهُم يَخضِمون وَهُم يَقضِمون

U najraskošniju i najljepšu odjeću oni se oblače,

dok vi najlošije nosite, i vaša se srca mrače.

وَهُم يَلبِسونَ رَفيعَ الكُسا * وَأَنتُم لِأَوضَعِها لابِسون

Postali su vaši povjerenici za tajne najveće,

a kako može povjerenik biti onaj što u izdaju kreće?

وَهُم أُمَناكُم عَلى سِرِّكُم * وَكَيفَ يَكونُ أميناً خَؤون

Ako neko drugi uzme dirhem, odmah biva kažnjen jako,

a oni se samo bliže vlasti dok imetak žderu naopako.

وَيَأكُلُ غَيرُهُم دِرهَماً * فَيُقصى وَيُدنَونَ إِذ يَأكُلون

Oni se čak i vašem Gospodaru otvoreno protive svima,

a vi ih ne sprečavate niti im prigovarate pred ljudima.

وَقَد ناهَضوكُم إِلى رَبِّكُم * فَما تَمنَعونَ وَلا تَنكِرون

Svojim magijama oni su vas opkolili jako,

pa više ne čujete jasno niti vidite ikako.

وَقد لابَسوكُم بِأَسحارِهِم * فَما تَسمَعونَ وَلا تُبصِرون

Po pijacama oni životinje svoje slobodno kolju,

a vi jedete otpatke njihove u vlastitom polju.

وَهُم يَذبَحونَ بِأَسواقِها * وَأَنتُم لِأَطرافِها آكِلون

Njihov je majmun svoju kuću mermerom ukrasio,

i bistre izvore ka njoj drsko usmjerio.

وَرَخَّمَ قِردُهُم دارَهُ * وَأَجرى إِلَيها نَميرَ العُيون

Tako da naše potrebe sada ispunjenje kod njega traže,

dok pred njegovim vratima čekamo da nam pomoć ukaže.

فَصارَت حَوائِجُنا عِندَهُ * وَنَحنُ عَلى بابِهِ قائِمون

On nam se u lice smije, a i vjeri cijeloj,

mi smo doista Allahovi i Njemu se vraćamo u istini smjeloj.

وَيَضحَكُ مِنّا وَمِن دينِنا * فَإِنّا إِلى رَبِّنا راجِعون

Kad bi rekao da sav njegov imetak tebi pripada,

istinu bi rekao, jer tvoja je ta ukradena nada.

وَلَو قُلتَ في مالِهِ إِنَّهُ * كَمالِكَ كُنتَ مِنَ الصادِقين

Zato požuri da ga zakolješ i Allahu se približiš time,

žrtvuj ga jer je kao ugojeni ovan, završi s njime.

فَبادِر إِلى ذَبحِهِ قُربَةً * وَضَحِّ بِهِ فَهُوَ كَبشٌ سَمين

I nemoj pritisak dići sa njegove skupine cijele,

jer su sakrili svaku dragocjenost u svoje odaje bijele.

وَلا تَرفَعِ الضَغطَ عَن رَهطِهِ * فَقَد كَنَزوا كُلَّ عِلقٍ ثَمين

Rastjeraj njihove snage, uzmi im pare koje kradu,

jer ti imaš najviše prava na ono što oni skupljaju u gradu.

وَفَرِّق عِداهُم وَخُذ مالَهُم * فَأَنتَ أَحَقُّ بِما يَجمَعون

I nemoj misliti da je njihovo ubijanje izdaja kleta,

prava izdaja je pustiti ih da prave smutnju širom svijeta.

وَلا تَحسِبَن قَتلَهُم غَدرَةً * بَل الغَدرُ في تَركِهِم يَعبَثون

Oni su ti koji su prekršili dogovor nama dan,

pa kako za kršitelja ugovora iko može biti okrivljen i zvan?

وَقَد نَكَثوا عَهدَنا عِندَهُم * فَكَيفَ تُلامُ عَلى الناكِثين

I kako oni uopće mogu imati sigurnost danas,

kada smo mi zaboravljeni, a oni oholo izdigli glas?

وَكَيفَ تَكونُ لَهُم ذِمَّةٌ * وَنَحنُ خُمولٌ وَهُم ظاهِرون

Postali smo među njima najgori i poniženi jako,

kao da smo mi griješili, a oni nam dobro činili tako.

وَنَحنُ الأَذِلَّةُ مِن بَينِهِم * كَأَنّا أَسَأنا وَهُم مُحسِنون

Zato nemoj pristati na ova zlodjela, jer tvoj je teret tu,

ti si odgovoran za ono što oni narodu rade i kuju.

فَلا تَرضَ فينا بِأَفعالِهِم * فَأَنتَ رَهينٌ بِما يَفعَلون

Boj se svoga Allaha dok braniš stranku Njegovu,

jer samo Allahova stranka odnosi pobjedu ovu.

وَراقِب إِلَهَكَ في حِزبِهِ * فَحِزبُ الإِلَهِ هُمُ الغالِبون

Skini PDF fajl.